Rozmaryn Lekarski

Rosmarinus officinalis

Rozmaryn lekarski jest gatunkiem rośliny należącej do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Jest to wiecznie zielone zioło z bardzo aromatycznymi liśćmi, które potrafi osiągnąć wysokość do 2 m. Liście rozmarynu lekarskiego są bardzo wąskie, ciemno-zielone na wierzchu oraz białe od spodu. Kwiaty zioła są drobne, koloru blado-niebieskiego. Rozmaryn lekarski jest intensywnie uprawiany w tzw. ogródkach przy-kuchennych.

Wiecznie zielony krzaczek rozmarynu lekarskiego pochodzi z regionów Morza Śródziemnego i obecnie jest uprawiany na całym świecie ze względu na swoje aromatyczne liście. Łodyga rozmarynu lekarskiego jest czterokanciasta, która drewnieje w drugim roku zioła. Rozmaryn lekarski posiada wiele gałązek koloru popielatego oraz łuskowatą korę. Liście zioła są grube, skórzaste w dotyku, brzegiem podwinięte.

Z rozmarynu lekarskiego sporządza się różne preparaty, np.napary, herbatki, wino, dodaje się go do kąpieli. A to wszystko dzięki jego specyficznym właściwościom, do których należą: właściwości ściągające, odżywcze oraz zwiększające pocenie się. Liście rozmarynu lekarskiego posiadają właściwości wspomagające trawienie, jak również sporządza się z nich środek odżywczy dla włosów, który po zastosowaniu na skórę głowy, chroni ją przed łysiną. Rozmaryn lekarski jest polecany szczególnie w przypadkach niskiego ciśnienia krwi. Kąpiel przygotowana z rozmarynu lekarskiego jest tak pobudzająca dla naszego organizmu, że nie powinna być brana wieczorem albo będziemy mieli problem ze spaniem. Zarówno całe zioło, jak jego olejek lotny jest używany jako środek stymulujący wypływ krwi menstruacyjnej, jak równiez jako środek powodujący poronienie.

Jakiekolwiek fizjologiczne właściwości rozmaryn lekarski posiada są one przypisywane olejkom lotnym, które są zawarte w liściach tego zioła w stężeniu wahającym się od 1 do 2.5 procent. Zawierając takie składniki jak kamforę, borneol czy cyneol, olejek lotny, podobny do wielu innych, posiada właściwości przeciwbakteryjne. Rozmaryn lekarski posiada również właściwości pobudzające, szczególnie kiedy jest zastosowany miejscowo. Liście rozmarynu lekarskiego zawierają liczne pigmenty flawonoidowe, a jeden z nich diosmin, posiada właściwości zmniejszające przepuszczalność oraz łamliwość włoskowatych naczyń krwionośnych. Wewnętrznie, napary z rozmarynu stosuje się na niestrawności żołądkowe oraz jako pomocnicza terapia w przypadku schorzeń reumatycznych. Zewnętrznie, rozmaryn lekarski jest stosowany w leczeniu zaburzeń krążenia krwi.

Rozmaryn lekarski jest szeroko stosowany jako domowa przyprawa kuchenna. Jest również używany jako środek zapachowy w różnych przetworach komercjalnych takich, jak różnego rodzaju mięsa, towary pieczone, warzywa, itd. Rozmaryn lekarski jest bardziej używany w kuchni niż jako środek leczniczy. Olejek rozmarynowy jest szeroko stosowany jako zapachowy komponent w produkcji mydła, kremów, płynów, perfum oraz wód toaletowych. Niewielkie jego ilości są również dodawane jako środek zapachowy do napojów alkoholowych, mrożonych deserów, cukierków, budyniów czy do podobnych produktów. Niektóre kwasy rozmarynu lekarskiego posiadają właściwości konserwujące żywność. Jakkolwiek, większe ilości olejku rozmarynowego potrzebne dla celów terapeutycznych nie są bezpieczne, kiedy są stosowane wewnętrznie, i potrafią wywołać podrażnienia żołądka, jelit oraz nerek.

Herbatka sporządzona z rozmarynu lekarskiego jest wspaniałym środkiem odświeżającym jamę ustną, jak również świetną płukanką do ust w celu pozbycia się cuchnącego oddechu. W około 0.5 l gotowanej wody zdjętej z ognia zaparzać 3 łyżeczki suszonych kwiatów lub liści rozmarynu lekarskiego przez około 30 minut pod przykryciem. Następnie płyn odcedzić i umieścić w lodówce. Płukać nim jamę ustną każdego ranka lub kilka razy w czasie dnia.

Rozmaryn lekarski zawiera olejki lotne, które są antyseptyczne, z właściwościami przeciwbakteryjnymi oraz przeciwgrzybicznymi. Wspomagają one funkcjonowanie systemu odpornościowego. Poprzez zwiększenie cyrkulacji w obrębie skóry, rozmaryn lekarski powoduje zwiększenie wydzielania potu przez co staje się doskonałym środkiem w obniżaniu wysokiej gorączki. Jego rozgrzewające oraz pobudzające właściwości pomagają w oczyszczaniu flegmy z płuc, są pożyteczne w łagodzeniu przeziębień, grypy, kataru, kaszlu, sapania, zapalenia oskrzeli oraz kokluszu. Dodatkowe właściwości rozluźniające rozmarynu lekarskiego pomagają łagodzić skurcze w kanalikach oskrzelowych, które mają miejsce w czasie astmy.

Rozmaryn lekarski jest cudownym środkiem odżywczym szczególnie dla serca, mózgu oraz układu nerwowego. Poprzez zwiększenie przepływu krwi do głowy, rozmaryn lekarski pobudza mózg oraz podnosi koncentrację. Zioło to jest również stosowane w leczeniu nerwowości, napięcia nerwowego, wyczerpania, letargii, depresji, problemów ze spaniem, jak również służy jako środek odżywczy podczas rekonwalescencji. Jest również korzystny dla ludzi starszych. Rozmaryn lekarski zapobiega, jak równiez leczy migreny i bóle głowy. Łagodzi także wzdęcia i gazy, pobudza apetyt oraz zwiększa przepływ soków trawiennych. Rozmaryn lekarski pomaga w trawieniu pokarmów, ulepsza powolne trawienie oraz pomaga we wchłanianiu składników odżywczych. Jego gorycze pobudzają funkcjonowanie wątroby oraz pęcherzyka żółciowego, zwiększają przepływ żółci oraz wspomagają proces trawienia tłuszczy. Rozmaryn lekarski jest znany jako odmładzający i zwalniający proces starzenia się środek. Zioło to jest silnym przeciwutleniaczem, zapobiegającym uszkodzeniu komórek przez wolne rodniki.

SUROWCE LECZNICZE

Części nadziemne, olejek lotny.

ZASTOSOWANIE

Rozmaryn lekarski zajmuje centralne miejsce w europejskiej medycynie ziołowej. Jako zioło posiadające właściwości rozgrzewające, rozmaryn lekarski pobudza krążenie krwi do głowy, poprawia koncentrację oraz pamięć. Rozmaryn lekarski łagodzi również bóle głowy oraz migrenę. Pobudza wzrost włosów poprzez poprawienie przepływu krwi do owłosionej skóry głowy.
Rozmaryn lekarski jest używany w leczeniu epilepsji oraz zawrotów głowy.
Uważa się, że rozmaryn lekarski podnosi niskie ciśnienie krwi i dlatego jest tak cenionym ziołem w przypadkach omdleń oraz słabości związanych z ograniczonym krążeniem krwi.
Rozmaryn lekarski wspomaga odzyskiwanie sił po długoterminowym stresie oraz po chronicznych chorobach. Uważa się, że rozmaryn lekarski pobudza pracę gruczołów nadnerczowych i jest używany szczególnie w przypadkach osłabienia, wyczerpania, szczególnie wtedy, gdy towarzyszy temu słabe krążenie krwi oraz problemy z trawieniem.
Rozmaryn lekarski jest często przepisywany tym pacjantom, którzy są zestresowani. Zioło to jest cenione za posiadanie właściwości „podnoszenia na duchu” i jest pożyteczne w leczeniu łagodnej i umiarkowanej depresji.
Rozmaryn lekarski w postaci kremu lub olejku aromatycznego łagodzi reumatyczne bóle mięśni. Napar z zioła lub olejek aromatyczny jest dodawany do kąpieli, która działa orzeźwiająco na nasz organizm. Rozmaryn lekarski można stosować również na następujące dolegliwości: napięciowe bóle głowy, posocznicę, zespół wstrząsu toksycznego.

Użycie rozmarynu lekarskiego w kuchni
Pachnące ziele „pogłębia” smak każdej potrawy, zarówno kwaśnej, jak i słodkiej, do której jest dodane. Rozmaryn lekarski dodaje się do jagnięciny, wieprzowiny, mięsa z królika, cielęciny, kiełbasek oraz mięs duszonych, jak również do kurczaków, kaczek, ryb, potraw z jajek. Zioło to jest także dodawane do galaretek, dżemów, ciastek oraz ciast.
Rozmaryn lekarski dodaje się do sałatek i potraw warzywnych sporządzonych z takich warzyw jak: szparagi, brokuły, kalafior, kabaczek, zielony groszek, fasola, ziemniaki czy cukinia.
Rozmaryn lekarski jest istotnym składnikiem w produkcji ziołowego chleba czy ziołowych biszkoptów, wliczając w to włoski, klasyczny chleb o nazwie „focaccia”.
Ponieważ smak rozmarynu lekarskiego jest dosyć mocny, należy używać go z rozmiarem. Należy namoczyć suszony rozmaryn lekarski w gorącej wodzie zanim dodamy go do nieugotowanych potraw.
Kwiaty rozmarynu lekarskiego, które są łagodniejsze w smaku niż reszta zioła, mogą być kandyzowane lub dodawane do galaretek, miodu, octu, czy wina. Oliwie z oliwek można nadać smak rozmarynu lekarskiego, umieszczając w niej kilka gałązek tego zioła.

Silnie zapachowo zioło jest również składnikiem w potpourris czy w pachnących torebkach, umieszczanych np. w szufladach z bielizną. Krzaki rozmarynu lekarskiego są czesto używane do ozdobnego strzyżenia krzewów.

WYSTĘPOWANIE I UPRAWA

Rozmaryn lekarski pochodzi z obszarów Morza Śródziemnego, rośnie w znacznej części Europy południowej. Obecnie zioło to jest uprawiane na całym świecie. Rozmaryn lekarski jest ziołem wieloletnim, które zimuje wewnątrz w zimnych klimatach. Rozmaryn lekarski potrzebuje słońca i piaszczystej, dobrze zwapnionej gleby. Zioło to podcina się po okresie kwitnięcia, aby nie stało się ono zbyt długie oraz chude.
Zalecane pH dla rozmarynu lekarskiego waha się w granicach 6.0 do 7.5. Jeśli pH gleby, w której rośnie zioło, jest poniżej 6.0 należy dodać wapna lub potłuczonych skorupek jajek. Rośliny nie należy nadmiernie podlewać, gdyż bardzo wilgotna ziemia hamuje jej wzrost. Rozmaryn lekarski preferuje słoneczne stanowiska, ale również będzie tolerować pół-ciene.
Ponieważ rozmaryn lekarski bardzo wolno kiełkuje i rośnie z nasion, najlepiej jest kupić gotową roślinkę. Jeśli natomiast mamy już roślinkę, możemy ją rozmnożyc za pomocą odcięcia łodygi. Uciąć młodą gałązkę rozmarynu lekarskiego - około 15 cm długą - z wierzchołka rośliny. Zerwać liście od spodu na wysokość 4 cm. Umieścić gałązkę zioła w mokrym piasku w celu ukorzenienia się rośliny. Proces ukorzenienia się roślinki najczęściej zabiera około 6 tygodni. Rozmaryn lekarski możemy również rozmnażać za pomocą metody kładzenia gałązek na ziemię istniejących już roślin. Wystarczy po prostu przymocować najniższą gałązkę istniejącej już rośliny do ziemi do czasu aż się ukorzeni, tworząc nową roślinę. Rośliny w ogrodzie powinnny znajdować się od siebie w odległości 0.3 m do 0.6 m.
Rozmaryn lekarski jest podatny na mszyce oraz inne choroby roślin ogrodowych, jak również na gnicie korzenia w glebie zbyt wilgotnej. Liście rozmarynu lekarskiego należy zraszać wodą co dwa tygodnie. Aby zioło rosło bujnie, należy go nawozić zbalansowanym nawozem. Nie należy go jednak „karmić” nawozem zbyt obficie, gdyż redukuje to jego kwitnięcie, zapach oraz smak.
Uprawa rozmarynu lekarskiego w kontenerach – należy do tego wybrać doniczkę (kontener) tak dużą, aby pomieściła ona korzenie zioła. Na dno doniczki można położyć kilka kamyków, aby w ten sposób zapewnić roślinie naturalne osuszanie. Doniczkę należy trzymać w miejscu słonecznym. Podlewać tyle, aby utrzymać wilgotność gleby i nigdy nie dopuścić do kompletnego jej wyschnięcia.
Rozmaryn lekarski może rosnąć w doniczce lub kontenerze 3 do 4 lat zanim zostanie zastąpiony nową rośliną. Starą roślinę należy poprzycinać zanim posadzimy ją do ogrodu na wiosnę. Przycięcie jej spowoduje, że roślina wypuści młode, zdrowe pędy.

BADANIA NAUKOWE

Rozmarycyna – Badania naukowe dowiodły, że rozmarycyna działa jako środek pobudzający oraz średnio przeciwbólowy.
Olejek lotny – Zawartość olejku lotnego w różnych częściach rozmarynu lekarskiego różni się zdecydowanie. Posiada on właściwości pobudzające oraz uśmierzające ból, zwłaszcza jeśli jest zastosowany na skórę.
Właściwości przeciwzapalne rozmarynu lekarskiego zawdzięcza to zioło głównie dwóm swoim składnikom – jest to kwas rozmarynowy oraz flawonoidy. Flawonoidy również wzmacniają naczynka włosowate. Rozmaryn lekarski jako całość posiada także właściwości ściągające.

SKŁADNIKI

Rozmaryn lekarski zawiera olejek lotny (1 - 2%), kwas rozmarynowy, flawonoidy, garbniki, diterpeny, rozmarycynę.

DAWKOWANIE

Napar sporządzony z zioła może być stosowany wewnętrznie w ilości 200 ml dziennie. Zewnętrznie, napar jest używany do płukania włosów w celu poprawienia cyrkulacji krwi w obrębie skóry głowy. Napar z rozmarynu lekarskiego może być również dodany do kąpieli jako orzeźwiający sposób na zaczęcie nowego dnia. Nalewka z zioła jest również stosowana, najczęściej są to 2 ml (40 kropli) dwa razy dziennie. Olejek aromatyczny z rozmarynu lekarskiego może być używany do kąpieli, jest pomocny w koncentracji i wspomaga uczenie się.

SKUTKI UBOCZNE I OSTRZEŻENIA

U niektórych osób może wystąpić zapalenie skóry po użyciu np.mydła wykonananego z dodatkiem olejku rozmarynu. Rozmaryn lekarski używany był bardzo dawno temu jako środek pomagający w wywołaniu poronienia. Zioło to również wywołuje menstruację, i jest używane w medycynie do regulowania cyklu miesiączkowego. Rozmaryn lekarski jeśli jest konsumowany w normalnych ilościach stosowanych w gotowaniu jest ogólnie uważany za bezpieczne zioło. Uwaga: kobiety w ciąży lub z problemami miesiączkowymi powinny przedyskutować ze swoim lekarzem rodzinnym bezpieczną dla nich dawkę spożycia rozmarynu lekarskiego.
Olejek rozmarynowy często jest wykorzystywany w aromaterapii. Nigdy olej ten nie powinien być konsumowany ponieważ zawiera on kamforę, jak również inne toksyczne chemikalia, które mogą powodować epileptyczne konwulsje, trudności z trawieniem, uszkodzenie nerek, a nawet śmierć, jeśli jest on spożyty w dużych ilościach.

JAK DZIAŁA W ORGANIŹMIE

Składnik chemiczny rozmarynu lekarskiego - diosmetin - wzmacnia włoskowate naczynia krwionośne, co jest bardzo korzystne dla układu sercowo-naczyniowego. Rozmaryn lekarski jest uważany za zioło, które poprawia krążenie krwi oraz podnosi niskie ciśnienie krwi. Efekt krążenia krwi jest szczególnie skierowany na cyrkulację krwi do głowy, co wpływa na poprawienie pamięci oraz koncentrację. Rozmaryn lekarski jest również używany w przypadku zespołu Reynauda, który charakeryzuje się słabym krążeniem krwi w dłoniach oraz stopach. Rozmaryn lekarski jest także stosowany w przypadkach depresji oraz apatii, gdzie poprawia stany letargii oraz wyczerpania nerwowego.

UŻYCIE

CZĘŚCI NADZIEMNE:: NAPAR - stosować gorący napar z rozmarynu lekarskiego na przeziębienia, grypę, bóle reumatyczne oraz niestrawności żołądkowe. Napar stosowany jest także jako napój pobudzający w czasie zmęczenia czy bólów głowy.
NALEWKA - stosować jako pobudzający środek odżywczy. Rozmaryn lekarski można łączyc z owsem prawdziwym, tarczycą bocznokwiatową (Scutellaria lateriflora) oraz werbeną i stosować w stanach depresyjnych.
KOMPRES - namoczyć tampon w gorącym naparze z rozmarynu lekarskiego i stosować na zwichnięcia. Gorący tampon trzymać na obrażeniu 2 - 3 minuty następnie zmienić go z zimnym tamponem i trzymać też 2 -3 minuty.
PŁUKANKA DO WŁOSÓW - napar stosować do finałowego płukania włosów w przypadku łupieżu.
OLEJEK AROMATYCZNY:: OLEJ - dodać 10 kropli olejku rozmarynowego do kąpieli w celu złagodzenia bolących kończyn, jak również w przypadku wyczerpania nerwowego.
OLEJEK DO MASAŻU - rozpuścić 1 ml olejku rozmarynowego w 25 ml olejku słonecznikowego lub migdałowego i masować tym bolące stawy oraz mięśnie. Mieszaniną olejków można również masować skórę głowy w celu pobudzenia wzrostu włosów lub użyć jej do masowania skroni w czasie bólu głowy.

ZBIÓR I KONSERWACJA

Zbierać liście, łodygi oraz kwiaty rozmarynu lekarskiego na bieżąco, kiedy jest to nam potrzebne. Liście oraz łodygi rozmarynu lekarskiego do ususzenia powinny być zbierane zanim zioło zacznie kwitnąć, ponieważ w tym czasie jego aromat jest najsilniejszy. Umieścić łodygi oraz liście zioła na czystej powierzchni do wysuszenia w ciemnym oraz dobrze przewiewnym miejscu. Suszone liście rozmarynu lekarskiego przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach. Młode gałązki wraz z liśćmi zioła można zamrażać i przechowywać je w torebkach szczelnie zamkniętych w zamrażalniku do późniejszego użycia.

ODSTRASZACZ NA MOLE Z ROZMARYNEM LEKARSKIM

2 szklanki suszonej lawendy lekarskiej
2 szklanki suszonego rozmarynu lekarskiego
1 łyżka stołowa goździków
suszona skórka z cytryny

Wszystkie składniki przepisu zgnieść razem w niewielkiej miseczce, następnie rozdzielić na kilka muślinowych torebek. Torebki dobrze zawiązać i umieścić wśród wełnianych tkanin.

PŁYN ZIOŁOWY DO NACIERANIA Z ROZMARYNU LEKARSKIEGO

1 szklanka liści rozmarynu lekarskiego
250 ml alkoholu do nacierania

Zgnieść liście zioła na dnie szklanego słoja o pojemności 250 ml, następnie liście zalać alkoholem. Zakręcić słój szczelnie i pozostawić go na okres około 2 tygodni. Po tym czasie przecedzić płyn przez czystą ściereczkę, przelać do butelki, zakręcić szczelnie. Płyn stosować po kąpieli.

"ZIOŁOWA" PODUSZKA Z ROZMARYNU LEKARSKIEGO

4 szklanki suszonego rozmarynu lekarskiego
4 szklanki suszonej werbeny cytrynowej
8 szklanek suszonych igieł sosny

Zmiażdżyć wszystkie składniki razem, następnie napełnić nimi niewielką torebkę i umieścić ją pod poduszką lub w szufladzie z bielizną nocną.